Monografia „Gwarancja zatrudnienia” ekspercki głos UEW w debacie o rynku pracy

Jako zespół autorów sprawdzaliśmy, czy da się tak zaprojektować rynek pracy, by w czasie kryzysu nie zostawiać ludzi „samych sobie” i nie udawać, że problem rozwiąże się wyłącznie siłami rynku. Pokazujemy, czym jest program gwarancji zatrudnienia i jak mógłby działać w polskich realiach: od uzasadnienia ekonomicznego, przez ramy prawne, po praktyczną organizację i koszty wdrożenia. 

Co badaliśmy i z jakim realnym problemem to się wiąże

Badaliśmy koncepcję gwarancji zatrudnienia – programu, w którym państwo (we współpracy z instytucjami lokalnymi) zapewnia pracę osobom, które nie mogą jej znaleźć na rynku. Punktem wyjścia są bezrobocie i niepewność zatrudnienia wynikające z takich trendów jak starzenie się społeczeństwa, migracje oraz transformacja energetyczna i cyfrowa (czyli zmiana sposobu, w jaki produkujemy energię i pracujemy).

Dlaczego to ma znaczenie – dla kogo i w jakiej sytuacji

To ważne dla osób, które obawiają się, że wypadną z rynku pracy lub mają trudność z powrotem do stabilnego zatrudnienia. Ale również dla samorządów i organizacji społecznych, bo to one najszybciej widzą skutki kryzysów w lokalnych społecznościach. Stabilniejszy rynek pracy to także mniejsze koszty społeczne i większa odporność gospodarki.

Jaki mieliśmy pomysł – jeden prosty przykład

Proponujemy myślenie o gwarancji zatrudnienia jak o „bezpieczniku” rynku pracy: gdy sektor prywatny zwalnia, program przejmuje część osób do prac potrzebnych społecznie. Przykład: gmina uruchamia miejsca pracy w usługach opiekuńczych lub projektach środowiskowych, zamiast zostawiać ludzi poza rynkiem pracy na dłużej.

Co ta wiedza może zmienić w dłuższej perspektywie

W długim horyzoncie chodzi o przejście od „gaszenia pożarów” do budowania rynku pracy, który lepiej znosi wstrząsy i nie pogłębia wykluczenia. Pokazujemy też, że ramy prawne i niezbędne instytucje już istnieją. To kluczowe, jeśli rozwiązanie ma działać nie tylko w teorii, ale w codziennym życiu ludzi i instytucji.

Augustyński, I., Kłosowicz-Toborek, K., Waligóra, A., & Zyzik, R. (2025). Gwarancja zatrudnienia. Jak naprawić rynek pracy w Polsce? (122 s.). Polskie Towarzystwo Ekonomiczne Oddział w Poznaniu. 

badania.uew.pl – bo świat potrzebuje kompetentnych głosów, kiedy hałas próbuje zagłuszyć rozsądek.

Autor tekstu: Barbara Grzelczak