Chaos celny, cyfrowa niesprawiedliwość i giełdowy rollercoaster. Eksperci z UEW o tym, jak (nie)działa globalna gospodarka

„To już nie tylko spór handlowy. To gra o nowy układ świata – gospodarczego, technologicznego, politycznego.”

— dr hab. Bogusław Półtorak, prof. Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu

Gwałtowne zwroty na giełdach. Amerykańskie cła ogłaszane z dnia na dzień. Oskarżenia pod adresem UE o „kradzież przez VAT”. Prezydent USA mówi o „dniu wyzwolenia”, rozpoczynając wojnę handlową, a eksperci biją na alarm. Czy świat zmierza w stronę globalnej konfrontacji gospodarczej? 

W audycji „Gospodarka i związki” w Polskim Radiu Wrocław głos zabrali dwaj eksperci Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu: prof. UEW Bogusław Półtorak i dr Krzysztof Biegun. Ich diagnoza: światowy system gospodarczy wszedł w okres nieprzewidywalności, a cła są tylko powierzchnią znacznie głębszych procesów. 

Rynki finansowe: chaos jako strategia? 

„Takiej zmienności nie widziałem od kilkunastu lat” – mówi prof. UEW Bogusław Półtorak, komentując gwałtowne spadki i wzrosty na rynkach. Administracja USA wprowadza cła, po czym zawiesza je lub modyfikuje z dnia na dzień. Efekt? Nerwowość inwestorów, spadek zaufania i widmo recesji. 

Jak podkreślają eksperci, styl działania prezydenta USA przypomina twardą grę z sali konferencyjnej przeniesioną na globalne rynki. Prezydent Trump mówi o „reindustrializacji Ameryki”, ale fakty świadczą o czymś więcej: polityce gospodarczej podporządkowanej bieżącym interesom i emocjom politycznym. 

Wojna celna bez planu? 

Dr Krzysztof Biegun podkreśla, że problemem nie są same cła, ale brak jasności, co właściwie jest celem tej polityki. Jeśli chodzi o ograniczenie deficytu handlowego – nie ma to sensu, skoro taryfy nakładane są także na surowce czy dobra nieprodukowane w USA. Jeśli o powrót reindustrializację USA, to można to było osiągnąć mniejszym kosztem. A jeśli – i to najczarniejszy scenariusz – chodzi o przygotowanie do konfrontacji militarnej z Chinami, to prawdziwym problemem będzie ta potencjalna wojna, a nie cła. „Być może celem jest wywołanie kryzysu, który uderzy mocniej w Chiny niż w USA. Tyle że taki kryzys musiałby trwać latami. I to przeraża najbardziej.” 
— dr Krzysztof Biegun 

VAT, Big Techy i mit „kradzieży Europy” 

W wypowiedziach prezydenta USA pojawia się oskarżenie o „kradzież przez VAT”. To – jak mówią obaj eksperci – kompletny absurd. VAT w traki sam sposób obejmuje towary krajowe i importowane i stanowi główne źródło dochodów budżetowych państw UE. 

Ale jest realny problem: giganci cyfrowi z USA faktycznie nie płacą podatków w Europie w skali proporcjonalnej do zysków. I tu pojawia się pytanie o podatek cyfrowy od Big Techów. 

„On byłby sprawiedliwy – moralnie i systemowo. Ale musi być wprowadzony wspólnie przez wszystkie kraje UE, bo inaczej firmy po prostu przeniosą się do najtańszej jurysdykcji” – mówi dr Biegun. 

Cła na leki, jeansy, mikroprocesory? 

Efekty wojny handlowej nie kończą się na politycznych deklaracjach. Już dziś widać ich konsekwencje: wzrost cen, zakłócenia w łańcuchach dostaw, niepewność producentów. Bangladesz boi się o eksport odzieży. Firmy farmaceutyczne alarmują, że wiele leków produkowanych w Chinach może stać się droższych – lub niedostępnych. 

„Pierwszy efekt to chaos. Drugi – wzrost cen. Trzeci – presja na wyłączanie z ceł 'strategicznych’ produktów. Tylko jak długo da się to utrzymać?” 
— dr Krzysztof Biegun 

Europa i Polska: statyści czy świadomi gracze? 

Unia Europejska ma mocny rynek wewnętrzny i jednolitą politykę handlową – co z jednej strony może drażnić USA, a z drugiej dawać pole do działania. „Europa musi być zjednoczona – inaczej przegra tę rozgrywkę” – zaznacza Pan Półtorak. 

Dla Polski – kraju silnie związanego z eksportem, zwłaszcza w przemyśle motoryzacyjnym – kluczowe jest przygotowanie: dywersyfikacja, odporność, elastyczność. Pandemia już nauczyła nas zarządzania w kryzysie. Teraz testujemy, czy ta lekcja została odrobiona. 

Rozmowa odbyła się w Radiu Wrocław, audycja „Gospodarka i związki” 

Prowadzenie: Filip Marczyński 

Eksperci: 
– dr hab. Bogusław Półtorak, prof. UEW 
– dr Krzysztof Biegun 
Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu 
Think Tank UEW – Impakt Dolny Śląsk