Szarańcza zamiast karpia na Święta? Ekspert Agnieszka Orkusz wyjaśnia

Fakt

Spożywanie owadów, znane jako entomofagia, jest pojęciem obcym kulturze Zachodniej, ale szacuje się, że stanowi integralną część diety co najmniej 2 miliardów ludzi w Azji, Ameryce Łacińskiej, Afryce, Australii. Na świecie spożywa się ponad 2000 gatunków owadów jadalnych. Najczęściej jada się chrząszcze, motyle, pszczoły, osy, mrówki, szarańcze, świerszcze, koniki polne, pluskwiaki. Do przyrządzenia owadów stosuje się różne techniki kulinarne, jak smażenie na głębokim oleju, gotowanie, pieczenie.

Fakt – Owady jadane są od wieków

Owady od dawna wykorzystywane są nie tylko w produkcji żywności

Wysuszone, zmielone owady zwane czerwcami kaktusowymi służą do pozyskiwania ciemnoczerwonego barwnika zwanego koszenilą. Jest ona szeroko wykorzystywana w przemyśle spożywczym do barwienia m.in.: sosów, owocowych farszów do ciast, jogurtów i polew. W przemyśle kosmetycznym służy do barwienia m.in.: cieni do powiek, szamponów.

Fakt – Produkcja owadów jest przyjazna dla środowiska

Owady efektywnie przyswajają składniki odżywcze z paszy co sprawia, że z tej samej ilości suchego pokarmu owady są w stanie wyprodukować kilka-krotnie więcej masy niż drób czy bydło. Zadawalają się każdym pokarmem, nawet tym, który z punktu widzenia rolnictwa jest odpadem – liśćmi, otrębami, wytłokami warzywnymi i owocowymi. Hodowla owadów nie wymaga dużo przestrzeni, wody. Hodowla owadów wiąże się ze znacznie niższą w porównaniu z hodowlą zwierząt gospodarskich emisją gazów cieplarnianych. Odchody owadów mogą być wykorzystywane jako nawóz. Ich produkcja jest tania, nie wymaga zaangażowania wykwalifikowanych pracowników.

Fakt – Owady są źródłem składników odżywczych

Owady jadalne są bogate w niezbędne składniki odżywcze, ale ich wartość odżywcza różni się znacznie w zależności od gatunku, etapu życia (wyższa wartość odżywcza – wyższa zawartość białka, osobników dorosłych w porównaniu do stadiów rozwoju pomiędzy kolejnymi linieniami larwalnymi),  siedlisk i diety owada. Zawartość białka w owadach jadalnych wynosi średnio 50%, podczas gdy w mięsie 18%. Są one również źródłem nienasyconych kwasów tłuszczowych, witamin i składników mineralnych.

Fakt – Owady jako żywność w Europie

W aktualnym stanie prawnym na podstawie przepisów rozporządzenia (UE) nr 2015/2283 w sprawie nowej żywności i wydanych na jego podstawie rozporządzeń wykonawczych Komisji, dopuszczono jako nową żywność (jako taką lub jako składnik innej żywności) surowce pochodzące z następujących owadów: Tenebrio molitor (mącznika młynarka), Locusta migratoria (szarańczy wędrownej), Alphitobius diaperinus (pleśniakowca lśniącego), Acheta domesticus (świerszcza domowego).

Fakt – Wprowadzenie owadów do diety Polaków nie jest łatwe

Wprowadzenie owadów do diety wymaga zmiany ich mentalności, przekonań kulturowych ponieważ owady tradycyjnie budzą wstręt, postrzegane są jako niepożądane, głównie pasożyty i szkodniki, a nie jako źródło pożywienia. Brak tradycji jedzenia owadów, a więc i brak wiedzy ,że owady są cennym źródłem składników odżywczych, oraz wiedzy w jaki sposób można je przygotować do spożycia, tak aby danie było smaczne wpływa na niechęć do ich próbowania.

Jednak, gdy typowa postać owada ulega ukryciu (zmieleniu/rozdrobnieniu) oraz wkomponowaniu w inne produkty spożywcze (chleb, ciasto naleśnikowe, makaron), wówczas łatwiej jest nakłonić konsumenta do spróbowania dania z dodatkiem owada.

Fakt – Owady jadalne są dostępne w sklepach

Owady jadalne (batony, chipsy, ciastka, dania instant, granole, makarony, mąkę, całe owady oraz larwy bez dodatków oraz w przyprawach) można kupić w sklepach internetowych oraz wybranych sklepach stacjonarnych w całej Polsce. We Wrocławiu owady dostępne są w sieci supermarketów Carrefour Plac Dominikański 3 oraz Carrefour – Centrum Handlowe Borek, al. Gen. Józefa Hallera 52.

Mit – Unia Europejska zmusza do jedzenia owadów

Decyzja o wyborze produktu/potrawy zawierającego owady leży wyłącznie w gestii konsumentów. Czytając etykiety konsument ma pewność jaki jest skład produktu/potrawy.

Mit – Owady jadalne ukryte są w produktach, tak aby konsumenci nie mieli o nich wiedzy

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi 27 listopada 2023 r. opublikował projekt rozporządzenia zmieniającego rozporządzenie w sprawie znakowania poszczególnych rodzajów środków spożywczych. Zgodnie z tym projektem żywność zawierająca jadalne owady będzie musiała być oznaczona obowiązkowym znakiem graficznym „Zawiera owady jadalne„. Oznaczenie ma umożliwić konsumentom szybkie rozpoznanie produktów zawierających jadalne owady już na pierwszy rzut oka w sklepie.

Mit – Owady jadalne są źródłem metali ciężkich, pestycydów

Hodowla owadów jadalnych podlega restrykcyjnej kontroli. Wiadomo czym owady są karmione, w jakich warunkach rosną. Wyklucza się więc ryzyko kumulacji metali ciężkich, obecności pestycydów.

Mit – Owady jadalne wywołują uczulenia zagrażające życiu

Jak każda żywność, owady jadalne mogą powodować uczulenie. Predyspozycji i skłonności jest tyle, ile ludzi, a reakcje alergiczne są indywidualną kwestią, którą może wywołać prawie każda substancja, produkt spożywczy. Owady należą do rodziny stawonogów, tak jak skorupiaki (np. krewetki). Reakcje alergiczne na skorupiaki są dobrze znane. Szczególną ostrożność powinny więc zachować osoby uczulone na skorupiaki, ponadto mięczaki i roztocza. W owadach mogą znaleźć się również dodatkowe alergeny, jeśli występowały one w ich pożywieniu.

Mit – Chityna zawarta w egzoszkieletach owadów jest toksyczna

Chityna jest polisacharydem, głównym budulcem pancerzy owadów. Występuje również w ścianach komórkowych wodorostów i grzybów, które są również źródłem pożywienia. Grzyby to produkt lubiany, wykorzystywany powszechnie do przygotowania potraw świątecznych (Boże Narodzenie). Chityna to błonnik pokarmowy, który sprzyja prawidłowemu funkcjonowaniu organizmu.