Wojna handlowa a gospodarka. Globalna polityka coraz bliżej naszego portfela, dr hab. Artur Klimek, Prof. UEW

Od wielu już lat wielka, światowa polityka tak bezpośrednio jak dzisiaj nie dotykała tego, co konsumujemy, co produkujemy i ile za to płacimy. Od amerykańskich decyzji w zakresie handlu zależy też praca wielu osób, a nawet wysokość emerytur (jeśli są zależne od notowań aktywów finansowych).

Handel, który kiedyś działał w tle

Handel zagraniczny funkcjonował z reguły w sposób niezauważalny dla przeciętnego człowieka. Mimo iż występowały pewne problemy, to jednak nie zajmowały one pierwszych stron gazet. Obecnie sytuacja wygląda zupełnie inaczej i komunikaty medialne pojawiają się z taką częstotliwością, że trudno przeprowadzić analizę pozwalającą na podjęcie racjonalnych decyzji.

Skąd się bierze „wojna celna”?

Cała dyskusja o wojnie celnej ma swoje źródło w interpretacji sytuacji w handlu zagranicznym. W gospodarce światowej występują duże nierównowagi, co oznacza, że jedne państwa mają nadwyżki, ponieważ więcej eksportują niż importują (np. Chiny), a inne deficyty (np. USA). Jednak nie należy traktować tych wartości jako strat lub zysków poszczególnych gospodarek. Ważne jest to, w jaki sposób te nierównowagi oddziałują na wzrost gospodarczy, czy też rynek pracy. Również sposób mierzenia tych nierównowag może być zwodniczy. USA importują z Chin bardzo wiele produktów, w których dużą wartość stanowią komponenty uprzednio wyeksportowane z USA do Chin.

Szanse i koszty handlu zagranicznego

Handel zagraniczny to nie tylko korzyści, ale również pewne problemy. Analizy ekonomiczne potwierdzają występowanie „chińskiego szoku”, czyli sytuacji, w której firmy z USA, czy Europy Zachodniej, przeniosły dużą część produkcji do Chin, a ucierpiały na tym lokalne gospodarki i społeczności.

Kiedy handel staje się sprawą bezpieczeństwa

Występuje również bardzo duża koncentracja produkcji. Szacuje się, że Chiny kontrolują obecnie produkcję blisko 70% materiałów niezbędnych do produkcji baterii pojazdów elektrycznych. Handel to też sprawa życia i śmierci. Znowu mamy duże uzależnienie gospodarek rozwiniętych od dostaw substancji aktywnych do produkcji antybiotyków. Szacunki mówią o około 50% światowej produkcji odbywającej się w Chinach. W przypadku silnego wzrostu napięcia między gospodarkami może dojść do zatrzymania dostaw krytycznych produktów.

USA–Chiny, ale i reszta świata

Główna oś tej batalii celnej rozciąga się między USA i Chinami, choć wprowadzenie ceł uniwersalnych i wzajemnych przez USA wciągnęło w tę rozgrywkę większość państw. Wynika to znowu z interpretacji danych dotyczących handlu, bo to nie tylko dobra fizyczne, ale i usługi. USA notują deficyt w handlu towarami z UE, natomiast UE kupuje z USA więcej usług niż im dostarcza.

Motywacje nie zawsze są jasne

Niejasne są motywy wprowadzania ceł przez Stany Zjednoczone. W zależności od sytuacji komunikowane jest zmniejszenie deficytu handlowego, zwiększenie dochodów budżetowych, ochrona bezpieczeństwa narodowego, rywalizacja geopolityczna, ograniczenie handlu narkotykami, ograniczenie imigracji albo przyciągnięcie produkcji do USA.

Gospodarka nie lubi chaosu

Największym problemem jest jednak sposób wprowadzania ceł. Niespójne działania administracji amerykańskiej, częste zmiany decyzji i wyjątki powodują, że narasta niepewność wśród konsumentów i biznesu, ale także w światowej polityce. Firmy zamiast skupiać się na tworzeniu lepszych produktów, starają się manewrować w często zmieniającej się sytuacji. W krótkim okresie firmy mogą dostosowywać poziom zapasów, czy akceptować niższe marże. W dłuższym okresie taka niepewność spowolni inwestycje, a od nich zależny jest rozwój gospodarczy i miejsca pracy.