Prof. Krzysztof Jajuga: Dezinformacja zagraża demokracji – jak możemy się bronić? wywiad z ekspertem UEW

Zjawisko, które zagraża stabilności społeczeństw i jakości demokracji, stało się tematem rozmowy z prof. dr hab. Krzysztofem Jajugą z Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu. Wywiad przeprowadził Paweł Czuma, redaktor naczelny Telewizji Echo24, w cyklu „Czas dla ekonomii”. 

Dezinformacja – ryzyko wyprzedzające kryzys klimatyczny 

Prof. Krzysztof Jajuga podkreśla, że dezinformacja to obecnie jedno z największych globalnych zagrożeń. Od dwóch lat w rankingach ryzyka przewyższa nawet zmiany klimatyczne, które do tej pory zajmowały pierwsze miejsce. 

Ekspert wyjaśnia, że dezinformację można podzielić na trzy typy: 

• Disinformation – celowe i zaplanowane wprowadzanie w błąd, często poprzez teorie spiskowe, 
• Misinformation – fałszywe informacje rozpowszechniane bez złej intencji, działające jak „wirus” w mediach społecznościowych,
• Malinformation – prawdziwe informacje wyrwane z kontekstu, używane do dyskredytacji i hejtu. 

Najgroźniejszym zjawiskiem jest świadoma, zaprojektowana dezinformacja, która staje się bronią polityczną i elementem wojny hybrydowej. 

Społeczne i gospodarcze konsekwencje fałszu 

Dezinformacja nie jest tylko kwestią polityczną – uderza w gospodarkę i codzienne decyzje obywateli. Przykładem są fałszywe wypowiedzi liderów państw wpływające na rynki finansowe czy decyzje zakupowe. Prof. Jajuga zwraca uwagę na szczególne niebezpieczeństwo zjawiska deep fake – technologii generującej obrazy i wypowiedzi osób, które nigdy nie miały miejsca. W erze sztucznej inteligencji granica między prawdą a fałszem zaciera się w błyskawicznym tempie. 

Media społecznościowe – główny kanał dezinformacji 

Według badań cytowanych przez profesora, w 2024 r. to właśnie Facebook (57%) i X/Twitter (45%) dominowały w rozpowszechnianiu fałszywych treści. Instagram i TikTok również są nośnikiem fake newsów, choć krótsza forma materiałów nieco ogranicza skalę problemu. Media społecznościowe działają bez moderatorów i tradycyjnych filtrów, które występują w mediach klasycznych. W efekcie fałszywe wiadomości rozchodzą się szybciej niż kiedykolwiek wcześniej. 

Edukacja jako tarcza ochronna 

Zdaniem prof. Jajugi, jedynym trwałym rozwiązaniem jest edukacja, zaczynająca się już na poziomie przedszkola. Dzieci i młodzież powinny uczyć się weryfikowania źródeł informacji, rozpoznawania manipulacji i krytycznego myślenia. Równie ważne są regulacje prawne dotyczące hejtu i fałszywych treści. Brak odpowiedzialności za szerzenie nienawiści czy świadomego kłamstwa prowadzi do tragedii społecznych. Profesor przypomina, że hejt niszczy ludzi i grupy społeczne, a państwo powinno zapewnić mechanizmy ochronne. 

Dezinformacja to nie tylko problem polityczny czy medialny – to realne ryzyko dla demokracji, finansów i bezpieczeństwa społecznego. Prof. Krzysztof Jajuga podkreśla, że przyszłość zależy od naszej zdolności do krytycznej analizy informacji oraz od edukacji kolejnych pokoleń. 

Zobacz pełen wywiad w Telewizji Echo24: https://echo24.tv/pl/757_programy/856_czas-dla-ekonomii/87651_czas-dla-ekonomii-dezinformacja-niszczy-demokracje.html#goog_rewarded