Suplementy diety. Czym różnią się od leków? Kiedy pomagają, a kiedy szkodzą?

Masz wątpliwości, czy łykać kapsułkę, czy najpierw uporządkować talerz? W audycji Radia Wrocław „Różne punkty słyszenia” dr hab. inż. Zuzanna Goluch, prof. UEW klarownie wyjaśnia, czym suplement różni się od leku, kiedy pomaga, a kiedy może zaszkodzić. Jej perspektywa – oparta na badaniach porządkuje fakty ponad marketingiem. 

Gośćmi audycji byli: dr hab. inż. Zuzanna Goluch, prof. UEW – Katedra Technologii Żywności i Żywienia, Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu; dr n. farm. Magdalena Elżbieta Hurkacz – Katedra i Zakład Farmakologii Klinicznej, Wydział Farmaceutyczny, Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu; mgr Aleksandra Gąbka – dietetyk kliniczny, psychodietetyk (Wrocław); mgr Łukasz Skowron – farmaceuta, kierownik apteki, zastępca rzecznika odpowiedzialności zawodowej. 

Co prawo nazywa suplementem?

W audycji przywołano definicję z polskich przepisów prawnych: suplement diety to środek spożywczy, którego celem jest uzupełnienie normalnej diety. Jest skoncentrowanym źródłem witamin, składników mineralnych lub innych substancji o efekcie odżywczym albo innym fizjologicznym i jest wprowadzany do obrotu w formie umożliwiającej porcjowanie (np. kapsułki, tabletki, saszetki, krople). Kluczowy wniosek dla konsumenta: to nie jest lek – nie służy leczeniu chorób i nie może być tak komunikowany. 

Różnica prawna przekłada się wprost na praktykę. Leki to produkty lecznicze – wymagają badań klinicznych, pozwolenia na dopuszczenie do obrotu i podlegają prawu farmaceutycznemu. Suplementy podlegają prawu żywnościowemu – są zgłaszane do inspekcji sanitarnej; ich skuteczność nie jest weryfikowana tak jak dla leków. To tłumaczy i skalę rynku, i potrzebę krytycznego czytania etykiet (m.in. RWS – referencyjne wartości spożycia). 

Najpierw żywność i diagnostyka, dopiero suplement

Wszystkie wątki rozmowy prowadzą do prostej sekwencji postępowania, którą prof. Zuzanna Goluch konsekwentnie akcentuje w pracy badawczo-dydaktycznej.  

• zaczynamy od korekty własnego jadłospisu w oparciu o żywność konwencjonalną i edukacji żywieniowej,  
• następnie wykonujemy diagnostykę (badania krwi, moczu, wywiad żywieniowy, konsultację lekarską lub dietetyczną), 
• Suplement – jeśli w ogóle – pojawia się na końcu, zgodnie z rekomendacjami, najlepiej jednoskładnikowy i na czas określony. A po nim znów wykonujemy diagnostykę, czy faktycznie uzupełnił niedobory w organizmie. 

To podejście porządkuje chaos wokół „magicznych kapsułek” i przywraca prymat żywności. 

W dyskusji padają też konkretne przykłady: część rozmówców przyznaje, że spożywa witaminę D3, ale wyłącznie po sprawdzeniu stężenia we krwi i zgodnie z rekomendacjami, kontrolując efekt w badaniach. Ten „kliniczny porządek” – najpierw dowód niedoboru, potem interwencja – jest przeciwieństwem popularnej dziś zasady „wezmę, bo wszyscy biorą”. 

„Suplementacja powinna być tylko okresowa – po badaniach diagnostycznych i kontrolowana”

To zdanie prof. Goluch jest osią debaty. Ekspertka dodaje, że zaufanie konsumenta rośnie, gdy za produktem stoi rzetelny proces badawczy: 

W praktyce oznacza to także uważność wobec preparatów wieloskładnikowych. Im dłuższy skład na etykiecie, tym większe ryzyko antagonizmów (np. witamina-witamina, witamina–składnik mineralny) oraz interakcji z żywnością wzbogacaną czy przyjmowanymi lekami. W efekcie deklarowane na opakowaniu „50% RWS” danego składnika nie musi przełożyć się na realną dostępność w organizmie. O wchłanianiu decyduje nie tylko ilość, lecz kontekst żywieniowy i zdrowotny. 

Kiedy suplement może zaszkodzić?

Z perspektywy farmakologicznej padł ważny sygnał ostrzegawczy: jony wapnia czy magnezu mogą ograniczać wchłanianie niektórych antybiotyków. To przykład, że suplement – podobnie jak lek – może mieć działania niepożądane i wchodzić w interakcje. W audycji przywołano też sytuacje kliniczne związane z popularnymi preparatami roślinnymi. Wniosek? Samoleczenie bez diagnostyki zwiększa ryzyko błędu, a ulotka suplementu często nie daje wystarczających ostrzeżeń. 

Prof. Goluch zwraca uwagę na jeszcze jeden, często pomijany wymiar: dodatki technologiczne (tzw. „E”) w kapsułce czy tabletce. To one budują osłonki, stanowią substancje wypełniające czy glazurujące. Krótszy skład na etykiecie („clean label”) to mniejsze obciążenie dla organizmu – co jest szczególnie ważne w grupach wrażliwych: u dzieci (niedojrzałe mechanizmy detoksykacji) oraz u seniorów (wielochorobowość i polifarmakoterapia). Przykład z praktyki: dwie witaminy D3 o tej samej „mocy” (1000 jednostek) od rożnych producentów – jedna ma 3 składniki, druga 11. Wybór tej pierwszej to realna różnica dla wątroby i nerek. 

Ostatnia przestroga dotyczy marketingu: od influencerów po nachalne oferty „cud-preparatów” dla seniorów. Wartościowa porada farmaceuty czy dietetyka zaczyna się od pytania: „czy to Pani/Panu naprawdę potrzebne?” – i bywa, że najlepszą rekomendacją jest… praca nad talerzem: więcej różnorodności, warzyw i owoców, mniej monotonnego jadłospisu. 

Przesłanie audycji jest jednocześnie proste i wymagające: suplement nie leczy i nie zastępuje diety. Jego miejsce jest na końcu ścieżki – po edukacji żywieniowej, badaniach i konsultacji – wtedy może realnie pomóc, zamiast zaszkodzić. To standard, który na UEW traktujemy nie jako hasło, lecz kompetencję, w którą wyposażamy naszych studentów i szerzej – otoczenie społeczno-gospodarcze. 

Wysłuchaj całości, warto: https://www.radiowroclaw.pl/articles/view/155005/Rozne-punkty-slyszenia-Suplementy-diety-Czym-roznia-sie-od-lekow-Kiedy-pomagaja-a-kiedy-szkodza  

badania.uew.pl – stawiamy na kompetentne głosy, gdy szum zagłusza rozsądek

Autor tekstu: Barbara Grzelczak