Beta-glukan owsiany w badaniach przedklinicznych nad WZJG: UEW partnerem grantu NCN OPUS 30

W chorobach zapalnych jelit coraz większe znaczenie mają nie tylko nowe leki, lecz także dobrze zaprojektowane interwencje żywieniowe, które mogą wspierać barierę jelitową, mikrobiotę i odpowiedź immunologiczną organizmu. Zespół prof. dr hab. inż. Joanny Harasym z Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu uczestniczy w grancie NCN badającym możliwości terapeutyczne mieszanki aminokwasów i beta-glukanu z owsa, jako potencjalnego wsparcia w terapii wrzodziejącego zapalenia jelita grubego. Po stronie UEW kluczowe jest zadanie pierwsze: opracowanie metody otrzymywania i charakterystyka mieszaniny, od której zależy jakość dalszych badań przedklinicznych.

Oś jelito-mikrobiota-wątroba pod lupą

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego należy do przewlekłych chorób zapalnych jelit, w których nadal poszukuje się skutecznych, dostępnych i możliwych do długoterminowego stosowania strategii wspomagających leczenie. Jednym z kierunków badań są interwencje żywieniowe, które mogą oddziaływać na stan zapalny, barierę jelitową, mikrobiotę oraz metabolizm organizmu. 

Tego obszaru dotyczy projekt finansowany przez Narodowe Centrum Nauki, realizowany przez konsorcjum trzech jednostek. Liderem projektu jest Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie, a partnerami są Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu oraz Instytut Fizjologii i Żywienia Zwierząt im. Jana Kielanowskiego Polskiej Akademii Nauk. Całkowita wartość grantu wynosi 3 269 661 zł, z czego budżet UEW to 1 101 660 zł.

Zadanie UEW: przygotować formulację, od której zależy dalsze badanie

Po stronie Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu pracami kieruje prof. dr hab. inż. Joanna Harasym z Katedry Biotechnologii i Analizy Żywności Wydziału Inżynierii Produkcji. Zespół UEW odpowiada za opracowanie nowoczesnej metody otrzymywania oraz charakterystykę mieszanki aminokwasów i beta-glukanu z owsa. 

To etap kluczowy dla całego projektu. Jakość, powtarzalność i właściwości przygotowanej mieszaniny będą podstawą dalszych badań in vivo oraz analiz jej wpływu na aktywność osi jelito-mikrobiota-wątroba. UEW odpowiada więc za część technologiczną i analityczną, która warunkuje wiarygodność kolejnych etapów badań przedklinicznych.

Dlaczego beta-glukan i aminokwasy?

Przedmiotem badań jest mieszanka beta-glukanu owsianego i aminokwasów. Beta-glukan owsiany jest związkiem o właściwościach prebiotycznych, przeciwzapalnych i antyoksydacyjnych. Wybrane aminokwasy mogą natomiast wspierać procesy regeneracji błony śluzowej jelit oraz modulować odpowiedź zapalną. Projekt sprawdza, czy połączenie tych składników może dawać korzystny efekt biologiczny i stanowić podstawę do opracowania dostępnej kosztowo strategii wspomagania leczenia WZJG.

Trzy jednostki, trzy uzupełniające się etapy badań

Projekt obejmuje trzy komplementarne zadania badawcze. UEW przygotowuje i charakteryzuje mieszaninę aminokwasów i beta-glukanu z owsa. SGGW wraz z Instytutem Fizjologii i Żywienia Zwierząt PAN prowadzi badania in vivo nad wpływem tej mieszaniny w świńskim modelu wrzodziejącego zapalenia jelita grubego. SGGW odpowiada również za ocenę wpływu badanej mieszaniny na aktywność osi jelito-mikrobiota-wątroba. 

Zakres analityczny projektu obejmuje kilka poziomów badania organizmu: mikrobiologiczny, immunologiczny, metabolomiczny i transkryptomiczny. Dzięki temu możliwa będzie ocena nie tylko lokalnych zmian w jelicie, lecz także szerszej odpowiedzi organizmu, w tym aktywności osi jelito-mikrobiota-wątroba. To ważne, ponieważ WZJG nie jest wyłącznie chorobą jelita rozumianego jako pojedynczy narząd, lecz zaburzeniem angażującym układ odpornościowy, mikrobiotę i metabolizm. 

Wybór świńskiego modelu choroby ma istotne znaczenie naukowe. Przewód pokarmowy świni wykazuje wysokie podobieństwo anatomiczne i fizjologiczne do przewodu pokarmowego człowieka, dlatego uzyskane wyniki mogą mieć większą wartość przedkliniczną niż badania prowadzone wyłącznie na prostszych modelach eksperymentalnych. 

Kolejny etap wieloletnich badań nad beta-glukanem

Udział UEW w projekcie nie jest jednorazową współpracą ekspercką. To kontynuacja długofalowych badań prof. Joanny Harasym nad beta-glukanem oraz kolejny etap współpracy naukowej z SGGW. Jest to drugi grant konsorcyjny realizowany z SGGW i innymi jednostkami oraz piąty wspólny grant OPUS prof. Harasym z SGGW dotyczący beta-glukanu.

Od wyników przedklinicznych do potencjalnego wsparcia terapii

Znaczenie projektu wykracza poza samą charakterystykę składnika żywnościowego. Jeżeli hipoteza badawcza zostanie potwierdzona, wyniki mogą dostarczyć podstaw do dalszego rozwoju naturalnej, dostępnej kosztowo i udokumentowanej przedklinicznie strategii wspomagania leczenia wrzodziejącego zapalenia jelita grubego. Dla pacjentów oznaczałoby to potencjalnie nową ścieżkę wsparcia terapii, a dla nauki: lepsze zrozumienie zależności między składnikami żywności, mikrobiotą, stanem zapalnym i metabolizmem.

Wartość grantu: 3 269 661 zł. Numer NCN: 2025/59/B/NZ4/03357. 

badania.uew.pl, bo świat potrzebuje kompetentnych głosów tam, gdzie decyzje wymagają wiedzy, dowodów i odpowiedzialności. 

Autor tekstu: Justyna Morawska-Płoskonka